البرز آمل

امروزه در ایران صدها هزار نفر، به شکل‌های گوناگون و در سطح‌های بسیار متفاوت، به کم و زیاد کوه‌پیمایی یا کوه‌نوردی می‌کنند. می‌توان گفت که فصل مشترک همه‌ی این کوه‌پیمایان و کوه‌نوردان، "طبیعت‌دوستی" است که البته شدت آن در افراد مختلف، متفاوت است، اما در هر صورت بعید است که کسی به کوه برود و از این ویژگی بی‌بهره باشد.

بخش مهمی از طبیعت ایران، یعنی آن پهنه‌هایی که در تولید و ذخیره‌سازی آب، در فراهم‌سازی بستر تنوع زیستی، در عرضه داشتن چوب و علوفه و کانی‌ها، و در پدیدآوری کانون‌های تمدنی و فرهنگی نقش تعیین کننده دارند، محیط‌های کوهستانی هستند. در عین حال، همین محیط‌ها، جایگاه شدآمد انبوه کوه‌نوردان است.

امروزه، نه تنها بنگاه‌های اقتصادی و دستگاه‌های اجرایی مسوول طرح‌های عمرانی، بلکه حتی نمایندگان مجلس که سوگند خورده‌اند مدافع حقوق "ملت" (شامل نسل‌های امروز و فردا) باشند، هم مدام در پی تصاحب و تخریب یا دخل و تصرف غیرمسوولانه‌‌ی عرصه‌های طبیعی هستند(1). در این شرایط، نیروهای مردمی هستند که می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در جلوگیری از این تهاجم گسترده به دارایی‌های طبیعی و ملی کشور داشته باشند. در میان نیروهای مردمی، کوه‌نوردان به خاطر علاقه‌ی ذاتی‌شان به طبیعت و به دلیل آن که از نزدیک شاهد تغییر وضع محیط‌های طبیعی هستند، می‌‌توانند بسیار موثر باشند. در عین حال، روحیه‌ی اجتماعی کوه‌نوردان (به‌ویژه آنان که در سازمان‌های کوه‌نوردی کار می‌کنند) این گروه را جزو فعال‌ترین قشرهای مدافع محیط زیست قرار داده است.

این واقعیت سبب شده که جامعه‌ی کوه‌نوردی، در سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان یک گروه اجتماعی بسیار فعال در کارزار دفاع از طبیعت شناخته شود. با تغییراتی که در مدیریت این سازمان در دولت جدید رخ داده، و به دلیل رویکرد مثبت خانم ابتکار (رییس سازمان) و چند نفر از مشاوران و معاونان ایشان به سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها)، به نظر من، وظیفه‌ی جامعه‌ی کوه‌نوردی سنگین‌تر شده است. ما نمی‌توانیم فقط به استفاده از کوه‌ها بسنده کنیم؛ آن "حق" که ما کوه‌نوردان در استفاده از طبیعت برای خود قائلیم، این "وظیفه" را نیز فرا روی ما می‌گذارد که در حفاظت طبیعت بکوشیم و از تخریب و آلوده‌سازی آن جلوگیری کنیم.

در نشستی که نمایندگان سمن‌های زیست‌محیطی در روز 12 آذر با خانم ابتکار داشتند، از سوی گروه دیده‌بان کوهستان، ده پیشنهاد به شرح زیر، به عنوان راهکارهایی در جهت ایجاد ساختار لازم برای جلب و تعمیق مشارکت مردمی در حفاظت محیط زیست، به ایشان ارایه کردیم. در این‌جا مایلم از گروه‌ها و باشگاه‌ها و فدراسیون کوه‌نوردی درخواست کنم که بیاییم از سمت خودمان هم گام‌های عملی برای شکل گرفتن این مشارکت برداریم و سرمایه‌ی اجتماعی بزرگ خود را در خدمت حراست از سرمایه‌های طبیعی‌مان به کار گیریم. در عین حال، همه می‌توانند با پیشنهادها و نقدهای خود، این طرح اولیه را غنی‌تر سازند.

پیشنهادها به خانم ابتکار:

1- سازمان حفاظت محیط زیست با گفتگو در هیات دولت، شرایط تاسیس و فعالیت سمن‌ها را ساده، و شرایط تعلیق یا تعطیل ساختن آن‌ها را دشوار و منوط به حکم قابل تجدید نظر دادگاه نماید.

2- سازمان، روشی‌ را که در دوره‌ی پیشین ریاست شما داشت، و راسا به سازمان‌های غیردولتی زیست‌محیطی مجوز فعالیت می‌داد، ادامه دهد.

3- انجام تعامل لازم با مجلس و نمایندگان سمن‌ها، از سوی دولت برای تصویب "طرح تاسیس و فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد" به گونه‌ای که حداکثر امکان فعالیت بی‌دغدغه و موثر را برای سمن‌ها فراهم سازد.

4- ارایه‌ی لایحه از سوی دولت به مجلس برای اصلاح قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، و نظرخواهی از سمن‌ها برای این کار، و تغییر ترکیب شورای عالی حفاظت محیط زیست به گونه‌ای که نمایندگان سازمان‌های غیردولتی و همچنین نمایندگان قوه‌های قضاییه و مقننه و دانشگاهیان هم در آن شورا عضویت داشته باشند.

5- اجرای طرح‌های "حفاظت مشارکتی" در منطقه‌های چهارگانه و همچنین در دیگر منطقه‌ها، با دخالت موثر سمن‌ها و مردم محلی.

6- شرکت دادن چند نماینده از سمن‌ها در "کمیته‌ی ارزیابی اثرات محیط زیستی" سازمان.

7- به کار گرفتن سمن‌ها در بازرسی و پایش طرح‌های صنعتی و عمرانی برای ارزیابی زیست‌محیطی آن‌ها، از سوی سازمان.

8- مشارکت دادن سمن‌ها  در کمیته‌های تصمیم گیرنده درباره‌ی فضاهای سبز شهری، حمل و نقل شهری، و محیط‌های طبیعی اطراف شهرها.

9- به کارگیری سمن‌ها در فعالیت‌ها و طرح‌های سازمان، مانند تهیه‌ی گزارش پیامدهای زیست‌محیطی طرح‌های عمرانی، ارزش‌گذاری محیط زیست، سرشماری حیات وحش، تهیه‌ی گزارش از تغییرات جنگل و مرتع و رودخانه و تالاب، احیای محیط‌های تخریب شده، مهار آتش‌سوزی در طبیعت، و... .

10- برگزاری جشنواره‌های سالانه یا دوسالانه برای معرفی، تقدیر، و حمایت مادی و معنوی از سمن‌هایی که فعالیت برجسته در کمک به حفظ محیط زیست داشته‌اند.

پی‌نوشت

1) برای مثال نگاه کنید به یادداشت من با عنوان "مجلس و محیط زیست" که در سبزپرس  26/12/90 درج شده است

یادداشت از عباس محمدی/مدیر گروه دیده‌بان کوهستان انجمن کوه‌نوردان ایران